Da se ne zaboravi…


15. april 2013. DRUŠTVO – U junu 1941.godine Smederevo je zadesila najveća tragedija od njegovog osnivanja. Sećanjem na taj događaj odaje se i počast nastradalima.

Upravo s tim ciljem, Udruženje građana “Kulturno nasleđe Grada Smedereva” raspisalo je literarni i likovni konkurs za učenike svih osnovnih i srednjih škola na teritoriji grada Smedereva. Tema je: eksplozija municije koja se 1941.godine dogodila u ovom gradu.

Učenici treba da svoje neobjavljene literarne radove (proza, poezija i eseji) predaju u koverti pod šifrom svom profesoru srpskog jezika, a potom na adresu osnovne škole “Dositej Obradović” na Carini. U posebnoj koverti treba navesti razrešenje šifre, ime, prezime, broj telefona i mejl.

Ista je procedura i za likovne stvaraoce. Potpisane radove, sa brojem telefona i mejlom učenici treba da predaju svom profesoru likovne kulture, a potom na adresu osnovne škole “Dositej Obradović” na Carini.

Radovi se primaju najkasnije do 30. maja 2013.godine. Jedan učenik može poslati najviše dva rada, a organizatori će dodeliti po tri nagrade u obe kategorije. Najbolji radovi biće objavljeni i na internet stranici.

Eksplozija municije u Smederevu smatra se najtragičnijim trenutkom u istoriji Smedereva, a dogodila se 5. juna 1941. godine, u 14 časova i 14 minuta.

Bio je četvrtak, pijačan dan, grad pun seljaka koji su se vraćali s pijace, đaka koji su toga dana podizali svedočanstva…u Smederevu je gostovalo Novosadsko Pozorište, a u poseti gradu je bio i sin jedinac budućeg predsednika srpske Vlade Milana Nedića sa trudnom suprugom.

Do nesreće je došlo kada je eksplodirala municija uskladištena u smederevskoj tvrđavi na otvorenom prostoru. Nije utvrđen uzrok eksplozije a nepoznat je i tačan broj poginulih. Na mestu eksplozije nastao je krater dubine devet i prečnika 50 metara.

Prema dokumentu likvidacione komisije za obnovu Smedereva, od 2.393 porodične kuće 5. juna 1941. godine samo 25 ostalo je neoštećeno. Visok stub dima i plamena nastalog eksplozijom videli su i stanovnici Beograda, Mladenovca i Vršca.

Eksplozija municije dogodila se u vreme kada je sa železničke stanice kretala kompozicija putničkog voza puna ljudi. Kobno kašnjenje polaska voza od dva minuta koštalo je života i sedamnest glumaca Narodnog pozorišta dunavske Banovine.

Mnogo učenika smederevske gimnazije, seljaka iz okolnih sela, zatim građana iz Beograda, Novog Sada, Pančeva, Kovina i nekih drugih mesta stradalo je u ovoj apokaliptičnoj eksploziji.

Do današnjeg dana enigma nije rešena. Postoje teorije o tome da su Srbi krivi za eksploziju, a neki i danas misle da civilne žrtve niko nikada nije brojao. Najšešća i najduže upotrebljavana je verzija da je do eksplozije došlo “samozapaljivanjem eksploziva zbog velike vrucine”. Međutim, tog dana temperatura je iznosila 26 stepeni i od te toplote nije moglo da dođe do “samozapaljenja”.

Druga verzija je da je tragediju izazvala akcija britanske avijacije. Ta verzija je najmanje verovatna, jer Englezi u to vreme nisu mogli da brane ni svoje, a kamoli da izvode takve ofanzivne akcije.

Sumnja koja je decenijama lebdela, a nikada do kraja nije izrečena, pada na ilegalne diverzantske grupe koje su komunisti u okolini Smedereva obučavali i pre početka rata.

Pisac knjige “Traganje za istinom” Miroslav Stanković izračunao je da se na grad sručilo najmanje 4.000 tona kamena iz zidina tvrđave, a nemačka komanda u Beču procenila je broj žrtava na 4.000.

Posle Drugog svetskog rata broj žrtava je kontinuirano smanjivan, dok procena komande nije prepolovljena.

Na spomen kosturnici, podignutoj 1942. godine, upisano je samo 485 imena.

Izvor: Velimir Mladenović

Koristite Facebook da komentarišete ovu vest